Animirani film „Surogat“, koji je 1962. godine režirao Dušan Vukotić, ostao je upisan kao jedan od najvećih trenutaka u istoriji jugoslovenske i svetske kinematografije.
Ovaj kratkometražni film postao je prvi neamerički animirani naslov koji je osvojio prestižnu nagradu Oskar, čime je jedan Hercegovac zauvek promenio pravila igre u svetu animacije.
Šok za Holivud: Kako je pao Dizni
U vremenu kada je studio „Dizni“ (Disney) gotovo bez konkurencije dominirao animacijom, poeda jednog autora iz Jugoslavije doživljena je kao pravo iznenađenje. „Surogat“ je, uprkos skromnijim produkcijskim uslovima, uspeo da nadmaši tada najjaču konkurenciju i osvoji najvažnije priznanje u filmskom svetu.
Film bez reči koji govori sve
Posebnost ovog filma ogleda se u njegovom minimalističkom izrazu. Bez dijaloga, sa svedenim vizuelnim stilom i apstraktnim likovima, „Surogat“ prenosi snažnu i univerzalnu poruku.
Radnja prati neobičnog, trouglastog dečaka koji živi u svetu gdje je sve privremeno i na naduvavanje – od predmeta i automobila, do emocija i odnosa među ljudima.
Kritika društva ispred svog vremena
Svet koji Vukotić prikazuje nastaje lako, ali jednako brzo nestaje, ostavljajući prazninu. U toj ideji leži jasna kritika konzumerizma i društva koje počiva na prolaznim zadovoljstvima.
Upravo zbog toga „Surogat“ i danas djeluje savremeno, jer njegova poruka nadilazi vrijeme u kojem je nastao.
Hercegovac koji je osvojio svet
Dušan Vukotić rođen je 1927. godine u Bileći, u Hercegovini, zbog čega se s pravom smatra Hercegovcem koji je osvojio svet. Detinjstvo je proveo u rodnom kraju, a potom se sa porodicom preselio u Zagreb.
Već tada pokazivao je sklonost ka crtanju i humoru, što će kasnije postati temelj njegove umetničke karijere.
Od karikature do filma
Tokom studija arhitekture u Zagrebu krajem četrdesetih godina počeo je da objavljuje karikature u listovima „Kerempuh“, „Jež“, „Vjesnik“ i „Filmska kultura“.
Animacijom se profesionalno bavi od 1951. godine, prvo u „Duga-filmu“, a zatim u „Zagreb filmu“, gde nastaju njegova najvažnija dela.
Pionir zagrebačke škole
Već 1956. godine za film „Nestašni robot“ osvaja Zlatnu arenu u Puli – prvu autorsku nagradu za jugoslovenski crtani film. Njegovi radovi ubrzo stižu i na međunarodnu scenu, uključujući i festival u Kanu, gde se afirmiše Zagrebačka škola crtanog filma.
Vukotić je bio kompletan autor – režirao je, crtao, animirao i pisao scenarije, često eksperimentišući i pomerajući granice filmskog izraza.
Film koji je promenio istoriju
„Surogat“ je završen 1961. godine, a već naredne osvojio je Oskara. Time je postao prvi neamerički animirani film koji je dobio ovu nagradu i doneo Jugoslaviji jedino priznanje te vrste.
Rekordna karijera
Tokom karijere realizovao je više od stotinu projekata – animiranih, igranih i dokumentarnih filmova. Među njegovim dugometražnim ostvarenjima izdvajaju se „Sedmi kontinent“, „Akcija stadion“ i „Gosti iz galaksije“.
Osvojio je ukupno 146 nagrada na festivalima širom sveta, uključujući Berlin, Kan, Njujork i druge velike filmske centre.
Nasleđe koje traje
Za izuzetan doprinos umetnosti animacije dobio je i međunarodno priznanje za životno delo 1987. godine. Više od dve decenije predavao je filmsku režiju u Zagrebu.
Preminuo je 1998. godine, ali njegovo delo i dalje ima snažan uticaj na savremenu animaciju.
Porodica i koreni
Dušan Vukotić poticao je iz ugledne porodice.
Njegov otac Radovan Vukotić bio je potpukovnik Kraljevske jugoslovenske vojske, kojeg su njemačke snage zarobile tokom Drugog svetskog rata, nakon čega je vreme proveo u zarobljeništvu u Osnabriku.
Majka Darinka Vučinić bila je kćerka Milutina Vučinića, istaknutog crnogorskog političara i oficira.
