Najavljena rekonstrukcija Vlade Crne Gore, koja bi, prema nezvaničnim informacijama, mogla biti završena do kraja jula, neće biti samo kadrovsko popunjavanje upražnjenih ministarskih mesta, već i pokazatelj novog odnosa snaga u Podgorici.
Nakon dogovora vlasti i opozicije o izmenama Ustava i deblokadi pravosuđa, kao i rešavanja višemesečne krize u glavnom gradu, premijer Milojko Spajić dobio je više prostora za rekonstrukciju svog kabineta. Vladajuća većina procenjuje da su otklonjene gotovo sve prepreke koje su posljednjih meseci odgađale promene u izvršnoj vlasti.
Međutim, posljednja glasanja u crnogorskom parlamentu pokazala su da rekonstrukcija ne mora ostati ograničena na postojeću većinu. Predlog za pokretanje postupka izmene Ustava podržalo je 74 poslanika, dok su protiv bila samo tri predstavnika Demokratske narodne partije Milana Kneževića. Promene se odnose na sastav, izbor i mandat Sudskog i Tužilačkog saveta, kao i na položaj Centralne banke.
Delegacije Evropske unije, pokazala je da već postoji prostor za velike političke dogovore između Pokreta Evropa sada i Demokratske partije socijalista. Stoga ne bi bilo iznenađujuće da se tokom rekonstrukcije pronađe neki model za uključivanje DPS-a - direktno, kroz kadrove prihvatljive toj stranci ili kroz dogovor o parlamentarnoj podršci ključnim vladinim odlukama.
Zasad nema potvrde da se razmatra formalni ulazak DPS-a u izvršnu vlast. Međutim, politička praksa pokazuje da učešće u vlasti ne mora uvek biti potvrđeno ministarskim pozicijama.
Dovoljno je da određena stranka postane neophodan partner za ustavne promene, izbore za pravosuđe i usvajanje zakona koji zahtevaju kvalifikovanu većinu, kako bi se stekao uticaj veći od uticaja pojedinačnih formalnih članova vlade.
Upravo u takvoj raspodeli moći, predsednik Nove srpske demokratije, Andrija Mandić, preuzeo je najveći politički rizik.
Umjesto da deluje sinhronizovano sa Demokratskom narodnom strankom Milana Kneževića, sa kojom je godinama delovao kao deo jedinstvenog srbijanskog političkog bloka, Mandić je odlučio da ostane na vlasti i prihvati politiku u kojoj se ključna pitanja za srpski narod stalno odlažu.
DNP je napustio vladu krajem januara, nakon što nije postojala politička volja da se razmotre njeni zahtevi, uključujući i pitanje statusa srpske države. Kneževićeva stranka je ostala dosljedna ovom stavu tokom glasanja o pokretanju ustavnih promena, opravdavajući svoje protivljenje činjenicom da sporazum između vlade i opozicije nije uključivao srpski jezik kao službeni jezik.
To je dovelo do politički paradoksalne situacije. Ustav Crne Gore se menja uz podršku DPS-a, dok se zahtev stranke koja predstavlja značajan deo srpskih birača čak ni ne razmatra.
Pristankom na takav aranžman, Mandić je, kratkoročno gledano, sačuvao svoju poziciju predsednika Skupštine i poziciju svoje stranke u sistemu vlasti, ali je istovremeno oslabio vlastitu političku težinu. Bez koordinacije sa Kneževićem i DNP-om, Nova srpska demokratija više nema dovoljno jaku polugu kojom bi uslovljavala odluke parlamentarne većine.
Spajić sada može tražiti partnere na drugoj strani političke scene za donošenje krupnih odluka. Kada mu trebaju glasovi za izmenu Ustava ili imenovanja u pravosuđu, DPS i ostatak opozicije pokazuju se kao korisniji partneri od stranke Andrije Mandića. To postepeno stavlja Mandića u poziciju učesnika u vlasti koji ima funkcije, ali sve manje mogućnosti da utiče na smjer političkih procesa.
Umjesto da prisili vladu da pokrene pitanja srpske jezika, državljanstva, tradicionalne trobonice i položaja srpske nacije delujući u skladu sa DNP-om, Mandić je dozvolio da se srpski politički korpus podeli. To je oslabilo pregovaračku poziciju obje stranke, ali najveću korist je imao Spajić, koji sada može birati partnere u zavisnosti od teme i potrebne većine.
Rekonstrukcija Vlade stoga može postati svojevrsna naplata za političke tvrdnje Nove srpske demokratije, ali ne i dokaz njenog većeg političkog uticaja.
Upržanja su nastala nakon što su ministri DNP-a podneli ostavke i napustili izvršnu vlast. Nova srpska demokratija je početkom februara objavila da očekuje da će se koalicioni sporazum poštovati i da će se pozicije popuniti, a moguća kadrovska rešenja su uskoro predstavljena javnosti.
Mesecima se spominje najozbiljniji kandidat za potpredsednika vlade